Zawody: Jak pokonać stres?

Sukces odnoszą ci kolarze, którzy potrafią kierować swoje myśli, a tym samym swoją uwagę, na odpowiednie elementy w odpowiednim czasie. Koncentracja uwagi to umiejętność wyciszenia się i skupienia na wykonywanym zadaniu.

Przyczynia się ona do wykonania zadania na najwyższym poziomie sportowych umiejętności, a także pozwala realizować cele, jakie wyznaczamy sobie do osiągnięcia podczas zawodów, a także w dłuższej perspektywie czasowej, podczas kolejnych przejazdów.

Myślmy o pozytywach

Koncentrowanie się na poszczególnych elementach trasy pozwala w pewien sposób, ignorować zewnętrzne czynniki przeszkadzające, przez co sprzyja lepszemu wykonaniu. Sytuacje, w których zawodnik szczególnie narażony jest na obniżenie poziomu swojej koncentracji nieodmiennie związane są ze stresem, który wówczas mu towarzyszy.

Najczęściej dzieje się tak w wyniku bezpośredniej konfrontacji z rywalem na zawodach, kiedy presja wyniku jest duża, a każdy marzy o tym, by praca, jaką włożyło się w przygotowanie, opłaciła się i przyniosła korzystny rezultat końcowy.

Często zdarza się tak, że oprócz myśli typu: "nie wiem, czy mi się uda", "ten zawodnik jest na pewno lepszy ode mnie, z nim nie uda mi się wygrać'" w utrzymaniu koncentracji na optymalnym poziomie przeszkadza nam wiele czynników zewnętrznych.

Do tych utrudniających elementów zewnętrznych, które mogą przeszkadzać zawodnikowi, należy, między innymi, obecność podczas zawodów innych osób, tj. rywali, publiczności, mediów, rodziny, przyjaciół itd.

Presja otoczenia

Oczywiście trudno przecież wyobrazić sobie zawody bez przeciwników i publiczności, jednak w wyniku ogromnego przeciążenia spowodowanego napięciem zawodnik może odbierać tę obecność jako zagrażającą.

Potęguje to w nim uczucie napięcia, odczuwa jeszcze większą presję spowodowaną wymaganiami otoczenia, pokładanymi w nim nadziejami, oczekiwaniami ze strony trenera, osób bliskich i samego siebie.

Nietrudno zrozumieć, że koncentracja na elementach, które przeszkadzają w osiągnięciu jak najlepszego wyniku, będzie miała negatywne przełożenie na sam wynik. Widząc, jak duże znaczenie ma koncentracja uwagi w sytuacji rywalizacji sportowej, łatwo dostrzec potrzebę pracy nad nią u tych zawodników, u których nie jest ona mocną stroną.

Najistotniejszy jest fakt, że można nad poprawą koncentracji pracować i ulepszyć ją tak, by dowolnie kierować swoją uwagę na te elementy podczas zawodów, które są szczególnie ważne dla osiągnięcia upragnionego wyniku, a "odsunąć od siebie" te czynniki, które mogą nam to zadanie utrudnić.

Trema przyczyną dekoncentracji

Wielu zawodników stwierdza, że do dekoncentracji dochodzi u nich wówczas, kiedy zaczynają myśleć o popełnionych błędach, porażkach, niewystarczająco dobrze pokonanym właśnie odcinku trasy czy też o tym, że kolejny moment zawodów może zadecydować o wygranej w zawodach, co tylko wzmaga w zawodniku uczucie napięcia i nie pozwala się skoncentrować na tym, co w danej chwili istotne dla prawidłowego wykonania zadania.

Można zatem powiedzieć, że podstawowym zadaniem treningu koncentracji ma być nabycie umiejętności "pozostawania z teraźniejszością" lub - jak to się, kolokwialnie, zwykło mawiać - bycia tu i teraz.

Którą metodę wybierzesz?

W psychologii sportu istnieje wiele technik służących poprawie koncentracji zawodnika. Jedną z tych metod jest technika uważnej obecności znana pod nazwą mindfulness. Twórca mindfulness określa ją jako szczególny rodzaj uwagi: świadomej, nieosądzającej i skierowanej na bieżącą chwilę (Jon Kabat-Zinn, 1990).

Mindfulness jest czymś w rodzaju medytacji, jednak różni się od niej zasadniczo tym, że osoba praktykująca nie dąży do wyregulowania swojego oddechu, np. poprzez liczenie w myślach, ale koncentruje się raczej na obserwacji własnego oddechu, bez prób modyfikacji tempa oddychania.

Najważniejsze, by skoncentrować się na bieżącej chwili na tyle, by dostrzec burzące ten stan myśli czy zewnętrzne bodźce rozpraszające naszą uwagę i je zaakceptować. Trening uważnej obecności pomaga sportowcom w zarządzaniu swoją uwagą, a także wyciszeniu się przed szczególnie trudnymi zawodami.

W ten sposób uczymy się koncentrować na sprawach ważnych z punku widzenia sytuacji współzawodnictwa, przy jednoczesnej akceptacji bodźców z zewnątrz i wewnątrz, których nie odbieramy już jako zagrażających czy przeszkadzających.

Czym jest "biofeedback"

Biofeedback, czyli biologiczne sprzężenie zwrotne jest metodą treningową umożliwiającą osobie trenującej wpływ na reakcje organizmu. Aparatura do biofeedback bada, między innymi, takie fizjologiczne parametry jak oporność skóry czy czynność bioelektryczną mózgu.

Reakcje organizmu są za pomocą tej aparatury odnotowywane. Sygnały czynności organizmu takie jak: fale mózgowe czy przewodnictwo elektryczne skóry są przetwarzane na pewien rodzaj gry video wyświetlanej na ekranie komputera.

Pacjent gra w grę komputerową sterując swoim umysłem, a konkretnie kontrolując swoje reakcje fizjologiczne, przez co uczy się, jaki poziom jest dla niego optymalny do osiągnięcia korzystnego wyniku, a jego zadaniem jest jak najdłużej ten poziom utrzymać, inaczej przegrywa we wspomnianej grze.

Warto także zaznaczyć, że Adam Małysz w swoim treningu mentalnym wykorzystywał między innymi metodę biologicznego sprzężenia zwrotnego. Z tego typu treningów korzysta również Polski Związek Tenisowy stosując go u tenisistów w celu maksymalizowania ich osiągnięć.

Pracuj wyobraźnią

Nie sposób nie wspomnieć w tym zagadnieniu o roli wizualizacji, która ma na celu ,,wtłoczenie'' zawodnika w sytuację startową jeszcze przed zawodami. Kolarz wyobrażający sobie siebie na stracie, pokonującego kolejne etapy przejazdu i w końcu tryumfującego na mecie, oswaja się w pewien sposób z sytuacją, w której przyjdzie mu uczestniczyć.

Bardzo obrazowe wydają się badania, które wykazały, że podczas wyobrażania sobie pewnych czynności aktywują się te same obszary naszego mózgu, co podczas ich fizycznego wykonywania.

Wizualizacja i skoncentrowanie się na wyobrażeniach dotyczących pokonywanych kolejno odcinków trasy wzmacnia pewność siebie i pozwala skupić się na jak najlepszym wykonaniu swojego zadania, co w konsekwencji nierzadko przekłada się na uzyskanie upragnionego wyniku.

Tekst: Katarzyna Kosior